Mediacja może być zainicjowana przez strony bez konieczności zawiązania postępowania sądowego. Taką mediację nazywamy mediacją umowną, która prowadzona jest na podstawie umowy o mediację. W trakcie posiedzenia mediacyjnego strony mogą zawrzeć ugodę. Na każdym etapie mediacji można z niej zrezygnować, w przypadku mediacji umownej jak i mediacji skierowanej przez sąd. Przeprowadzenie mediacji skierowanej przez sąd możliwe jest na każdym etapie postępowania, wówczas sąd na mocy postanowienia kieruje sprawę do mediacji.

Mediacja może zakończyć się zawarciem wspólnie wypracowanej ugody, którą podpisują strony. W razie mediacji skierowanej przez sąd, jak również w przypadku mediacji pozasądowej, mediator składa protokół z przebiegu mediacji oraz wniosek o zatwierdzenie ugody przed sądem. Zatwierdzona przez sąd ugoda zawarta przed mediatorem ma moc prawną ugody zawartej przed sądem i kończy postępowanie. Jeśli ugoda, której nadano klauzulę wykonalności nie została wykonana, można skierować jej wykonanie do egzekucji komorniczej. W przypadku braku ugody, strony mogą dochodzić swoich praw w postępowaniu sądowym.